Een contaminatie is een taalfout waarbij twee uitdrukkingen die hetzelfde betekenen door elkaar heen worden gebruikt. Bekende voorbeelden: 'als zijnde' (van 'als' + 'zijnde'), 'ondanks dat' (van 'ondanks' + 'omdat'), 'behoudens' (van 'behouden' + 'nabij'). Contaminaties zijn officieel taalfouten maar sommige zijn zo ingeburgerd dat ze grijs gebied vormen.
Wat is een contaminatie precies?
Bij contaminatie verwart de spreker of schrijver twee constructies die hetzelfde uitdrukken. Het resultaat is een 'gemengde' vorm die grammaticaal niet klopt. Vergelijkbaar met kruising in de biologie: twee bronnen leveren een hybride.
Bekende voorbeelden
- 'Als zijnde' — komt van 'als [X]' + 'zijnde [X]'. Correct: gebruik één van beide.
- 'Ondanks dat' — combinatie van 'ondanks' + 'omdat'. Correct: 'ondanks het feit dat' of 'hoewel'.
- 'Duur en duurzaam' — verwarring van 'duur' (kostbaar) en 'duurzaam' (langdurig).
- 'Behoudens dat' — 'behoudens' vraagt een zelfstandig naamwoord, geen bijzin.
- 'Ik doe mijn best om te zo goed mogelijk te presteren' — 'om te' + 'te' dubbel.
Ingeburgerde contaminaties
Sommige zijn zo gebruikelijk dat ze niet meer als fout worden gezien: 'in overleg met' (van 'na overleg' + 'in overleg'), 'op basis van' (van 'op grond van' + 'gebaseerd op').
Verschil met pleonasme en tautologie
Pleonasme voegt een overbodig kenmerk toe ('witte sneeuw'). Tautologie herhaalt hetzelfde met andere woorden ('nooit ofte nimmer'). Contaminatie mengt twee uitdrukkingen. Alle drie zijn stijlfouten, maar van verschillende aard.
Hoe voorkom je contaminatie?
Kies bewust één uitdrukking. Twijfel je? Kijk in de Van Dale of Onze Taal. Formuleer opnieuw als je merkt dat een zin te ingewikkeld wordt.
Kort samengevat
Contaminatie = twee uitdrukkingen die hetzelfde betekenen door elkaar gebruikt. Officieel fout, sommige zijn ingeburgerd. Kies bewust één vorm om schoon Nederlands te schrijven.
